SỞ GD&ĐT BÌNH ĐỊNH
PHÒNG GD& ĐT PHÙ CÁT
 CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

TRƯỜNG THCS CÁT NHƠN

Cát Nhơn,, ngày 16 tháng 12 năm 2012


BÁO CÁO VỀ DI TÍCH LỊCH SỬ, VĂN HÓA CẤP QUỐC GIA


Kính gửi:
Thường trực Ban Chỉ đạo Phong trào thi đua
“Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, Bộ GD&ĐT

1. Thông tin chung về di tích lịch sử, văn hóa cấp quốc gia trên địa bàn
1.1. Tên di tích: Phế tích thành Chánh Mẫn, xã Cát Nhơn, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định.
1.2. Loại công trình:
1.3. Loại di tích: Di tích lịch sử ngoài trời,
1.4. Đã xếp hạng di tích lịch sử, văn hóa cấp quốc gia theo quyết định số : 65/QDDBT, ngày 16 tháng 01 năm 1995
1.5. Địa chỉ di tích: Gò đồng thôn Chánh Mẫn xã Cát Nhơn huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định.
1.6. Ảnh di tích :(từ 7 - 10 ảnh, trong đó có hình ảnh học sinh đang chăm sóc di tích) ( Có kèm theo)
2. Tóm lược thông tin về di tích :
* Địa điểm di tích:
Phế tích thành Chánh Mẫn ở địa phận thôn Chánh Mẫn xã Cát Nhơn huyện Phù Cát (khu vực giáp giới hai huyện An Nhơn và Phù Cát) hiện còn dấu vết một thành đất được đắp dưới thời Tây Sơn đó là thành Chánh Mẫn. Tên gọi thành Chánh Mẫn là do các nhà nghiên cứu sau này đặt vì thành ở thôn Chánh Mẫn bây giờ. Từ thị trấn Phù Cát theo tỉnh lộ 635 đi khoản 10km rồi rẽ hướng Nam khoản 3km là tới thôn Chánh Mẫn. Di tích thành Chánh Mẫn thuộc khu vực đội 2 của thôn Chánh Mẫn.
Trong các sách vở cũ gần như chỉ duy nhất sách Đại Nam nhất thống chí có nhắc đến thành này trong đoạn chép về núi Mộ Ô : “Núi Mộ Ô ở phía Đông huyện, đỉnh núi có hai mũi nhọn như hình giá bút, phía đông có núi Tượng Bì, phía đông nam có núi Tiểu Đại (có tên nữa là núi Cô Sơn), phía Đông Bắc có thành Tây Sơn dài ước 3,4 trượng, trong thành có hồ, rộng hơn 2 trượng, trong có một hồ đá, nhô đầu ra ngoài mặt nước chừng 1 thước, tương truyền do người Chiêm Thành dựng, phía Nam có gò đất, lại có sông Cảnh Hãn, phía Tây Nam có 2 tháp Con Gái và tháp học trò, nay đều đổ nát” (23). Như vậy theo ghi chép trên thì thành Chánh Mẫn nằm dựa vào núi Tượng Bì (Mặt Nam) và núi Tiểu Đại hay núi Cô Sơn (Mặt Tây). Trước khi phát hiện ra thành Chánh Mẫn, chỉ bằng những chỉ dẫn ngắn gọn của sách Đại Nam Nhất Thống Chí như trên các nhà nghiên cứu đã phải rất vất vả mới tìm thấy được di tích thành này. Núi Mộ Ô thành đã rõ, chính là núi Mò O nằm ở địa phận hai xã Nhơn Phong và Nhơn Thành huyện An Nhơn (chữ Mò O phiên âm Hán – Việt thành Mồ Ô). Còn núi Tượng Bì chính là núi Choi Voi – theo cách gọi dân gian vì nó hình thù giống con Voi nằm là một núi đất, cao 78m và núi Tiểu Đại hay núi Cô Sơn chính là núi Mù Cu hay Mồ Côi, là một hòn núi đất thấp, nhỏ, đứng độc lập.
* Khảo tả di tích:
Thành Chánh Mẫn thực chất chỉ là một bờ thành dài 250m được đắp bằng đất có kè đá. Kết quả khảo sát thực tế cho thấy chân thành rộng từ 6m – 8,5m, mặt thành rộng trung bình 2,2m, chiều cao trung bình 1,5m. Thành chạy theo hướng từ Tây sang Đông bắt đầu từ Rùa núi Đất (Núi Tiểu Đại hay Cô Sơn) nói liền với gò Trống Cán. Đoạn thành đầu Rùa núi đất dài 20m đã bị nước chảy làm sụt, đoạn còn lại cho đến gò Trống Cán dài 20m còn tương đối nguyên vẹn. Gò Trống Cán, nơi tiếp giáp với đầu Đông của bờ thành, nay bị sang bằng làm ruộng cấy lúa, kích thước của gò chỗ dài nhất là 52m chỗ rộng nhất là 45m, diện tích đo được là 168m… Bờ thành chạy đến đầu Gò Trống Cán cũng đã ăn gần sát phía Bắc Núi Choi Voi (Núi Tượng Bì) chỗ này thành chỉ cách chân núi 53m.
Như vậy, lợi dụng núi đất (Mắt Tây) núi Choi Voi (Mặt Nam) quân Tây Sơn đã cho đắp một đường thành ở phía Bắc gần như nối hai núi này. Thành Chánh Mẫn, vì thế có hình gần giống một tam giác mà đáy là đường thành đắp còn hay cạnh kia là núi Đất và núi Choi Voi. Toàn bộ khu vực